Een bewoner glijdt weg bij het opstaan van zijn stoel tijdens het ontbijt. De verpleegkundige noteert het voorval, de coördinerende arts vraagt om een evaluatie van het evenwicht. Het team zoekt dan naar een snel, betrouwbaar en begrijpelijk hulpmiddel voor alle professionals in de dienst. De Tinetti-test voldoet al decennia aan deze behoefte, maar er moet wel een leesbare en gebruiksklare Franse versie beschikbaar zijn.
Beoordeling van de Tinetti-test: wat de score alleen niet zegt
De Tinetti-test (ook wel POMA, Performance Oriented Mobility Assessment genoemd) evalueert het statische evenwicht en de gang aan de hand van een serie geobserveerde items. Elk item wordt beoordeeld, en de totale score geeft een indicatie van het risico op vallen.
Afhankelijk van de gebruikte versie varieert de maximale score. Sommige roosters tellen 28 punten (16 voor het evenwicht, 12 voor de gang), andere gaan tot 35 punten (26 voor het evenwicht, 9 voor de gang). Dit verschil is niet onbelangrijk: de risicodrempels veranderen afhankelijk van de versie van het rooster. Het gebruik van een drempel uit een andere versie verstoort de interpretatie.
Fundamenteel gezien, de Tinetti-score voorspelt op zich geen val. De gepubliceerde drempels variëren afhankelijk van de bestudeerde populaties. Een recente review raadt aan om het te gebruiken om een evenwichtsstoornis op te sporen en te volgen, niet als vervanging voor een multifactoriële evaluatie van het valrisico. Het zorgteam dat zich uitsluitend op het eindcijfer baseert, mist de werkelijke uitlokkende factoren.
Om over een duidelijk en direct bruikbaar rooster te beschikken in het team, biedt de Tinetti-test pdf in het Frans een vereenvoudigde versie die is aangepast voor professionals in EHPAD.
Uitvoering van de Tinetti in EHPAD: concrete observatievoorwaarden
De uitvoering duurt enkele minuten. De bewoner zit op een harde stoel, zonder armleuningen. De examinator observeert successief het evenwicht zittend, het opstaan, de staande positie (voeten bij elkaar, ogen open en dan gesloten, na een duw op de borst), de draai en het opnieuw gaan zitten.
Voor het loopgedeelte beweegt de bewoner zich in een gang op zijn gebruikelijke tempo, en komt dan terug met een snellere pas. De examinator noteert de staplengte, hun symmetrie, de hoogte van de voet, de vloeiendheid en de looplijn.
Heeft u al opgemerkt dat een bewoner heel anders loopt in de ochtend dan aan het einde van de dag? Dit is een van de praktische beperkingen van de test. Het moment van uitvoering beïnvloedt direct het resultaat. Een bewoner die wordt geëvalueerd na een onrustige nacht of vóór het innemen van zijn medicijnen, zal niet dezelfde score behalen als in de late ochtend. Het noteren van het tijdstip en de context op het formulier is een eenvoudige voorzorgsmaatregel die de latere vergelijkingen betekenisvol maakt.
Een ander concreet punt: de gedragen schoen. Open slippers of ongeschikte schoenen beïnvloeden de gang. Het ideaal is om de uitvoering te standaardiseren met de schoenen die de bewoner gewoonlijk in de instelling draagt.
Wanneer de Tinetti-test opnieuw uitvoeren: klinische triggers in plaats van een kalender
Het inplannen van een evaluatie elke drie of zes maanden uit gewoonte heeft slechts beperkte waarde als er niets is veranderd in de toestand van de bewoner. Daarentegen is een herbeoordeling relevant na een specifiek klinisch voorval.
De situaties die rechtvaardigen dat de test opnieuw wordt uitgevoerd:
- Een val, zelfs zonder zichtbare gevolgen, omdat deze kan wijzen op een verslechtering van het evenwicht die tot nu toe niet is opgemerkt.
- Een ziekenhuisopname of een langdurige bedlegerigheid, die leidt tot een snelle afname van spierkracht en proprioceptieve referentiepunten.
- Een wijziging in de medicatie, vooral de toevoeging of wijziging van psychofarmaca, antihypertensiva of diuretica.
- Een plotselinge verslechtering van de autonomie, de voedingsstatus of de cognitie.
Deze logica sluit aan bij de verwachtingen van de HAS met betrekking tot de evaluatie van het valrisico en de aangepaste begeleiding zoals beschreven in het project (criterium 2.4.3 van het evaluatiekader voor de kwaliteit van ESSMS, toegelicht door SOS EHPAD in september 2026).
Tinetti en multidisciplinaire evaluatie: de factoren die het rooster alleen niet vastlegt
De Tinetti-test meet het evenwicht en de gang. Het meet noch het zicht, noch het gehoor, noch de cognitieve toestand, noch de continentie, noch de voeding. Al deze factoren dragen bij aan het valrisico.
Een bewoner die een correcte score behaalt op de Tinetti kan vallen omdat hij een karretje achter zich niet hoort aankomen, omdat hij zich ‘s nachts haastig opstaat om naar het toilet te gaan, of omdat een orthostatische hypotensie door een medicijn hem uit balans brengt. De Tinetti detecteert de motorische stoornis, niet de oorzaak van de val.
Het valpreventieprotocol in EHPAD beschreven door EHPADéo (september 2026), gebaseerd op de aanbevelingen van de HAS, benadrukt de verbinding tussen het motorische evaluatierooster en een evaluatie die omvat:
- Risicovolle medicijnen (psychofarmaca, antihypertensiva, hypoglycemiemiddelen).
- Het zicht en het gehoor, waarvan de screening in instellingen nog steeds onvoldoende is.
- De voedingsstatus en hydratatie, die de spierkracht en alertheid beïnvloeden.
- De cognitie en gedragsstoornissen, die de perceptie van gevaar veranderen.
Zonder deze kruisbestuiving blijft de Tinetti-score een geïsoleerd cijfer in een dossier. Met deze kruisbestuiving wordt het de basis voor een gepersonaliseerd actieplan.
PDF-versie in het Frans: kies het juiste rooster voor uw team
Er circuleren verschillende versies van de test online. Sommige zijn scans van slechte kwaliteit, andere mengen twee beoordelingssystemen op hetzelfde document. Voordat u een rooster voor het hele team afdrukt, controleert u twee punten.
De eerste: de beoordeling moet consistent zijn in het hele document. Als het evenwichtsgedeelte wordt beoordeeld van 0 tot 2 per item en het loopgedeelte van 0 tot 1, moet de maximale totale score overeenkomen. Een PDF die een totaal van 28 weergeeft terwijl de opgetelde items 35 geven, creëert verwarring.
De tweede: het rooster moet leesbaar zijn voor alle professionals die het invullen, niet alleen voor de fysiotherapeut. Duidelijke titels, een luchtige lay-out en samengevatte instructies voor uitvoering bovenaan de pagina vergemakkelijken de eigenaarschap door de verpleegkundigen en verzorgenden.
Een laatste praktisch punt: archiveer elk ingevuld rooster in het dossier van de bewoner met de datum, het tijdstip, de naam van de beoordelaar en de context (schoenen, gebruikte technische hulp). Deze registratie is de voorwaarde zodat de opeenvolgende scores een klinisch verhaal vertellen dat bruikbaar is tijdens multidisciplinaire vergaderingen.
